มิจฉาชีพออนไลน์เปลี่ยนวิธีเร็วมาก จากโทรมาอ้างเป็นพัสดุตกค้าง มาเป็นการส่งหมายจับปลอมทางแชท สอบปากคำผ่านวิดีโอคอล และล่าสุดคือการหลอกให้เหยื่อพูดหรืออ่านตัวเลขเพื่อเก็บใบหน้าและเสียงไว้ใช้ต่อ บทความนี้รวบรวมวิธีสังเกต การตั้งค่าที่ช่วยลดความเสี่ยง และขั้นตอนที่ต้องทำทันทีเมื่อตกเป็นเหยื่อ

รูปแบบที่พบบ่อยในตอนนี้

อ้างเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ เป็นรูปแบบที่สร้างความเสียหายสูงสุด มิจฉาชีพจะอ้างว่าคุณมีคดีติดตัว ส่งเอกสารที่ดูเหมือนหมายจับมาทางแอปแชท แล้วขอสอบปากคำผ่านวิดีโอคอล ก่อนสั่งให้โอนเงินเพื่อ "ตรวจสอบความบริสุทธิ์"

จุดสังเกตที่ชัดที่สุดคือ หน่วยงานรัฐไม่มีการสอบปากคำผ่านวิดีโอคอล ไม่ส่งหมายจับทางแชท และไม่มีการให้โอนเงินเพื่อพิสูจน์ความบริสุทธิ์ใด ๆ ทั้งสิ้น หากเจอพฤติการณ์แบบนี้ให้วางสายทันที

บีบให้เก็บเป็นความลับ มิจฉาชีพมักกำชับว่าห้ามบอกใคร เพราะการที่เหยื่อได้ปรึกษาคนรอบตัวคือสิ่งที่ทำให้แผนล้มเหลวบ่อยที่สุด ดังนั้นประโยคว่า "ห้ามบอกใคร" ควรถูกตีความกลับด้านว่าเป็นสัญญาณให้รีบบอกคนที่ไว้ใจ

หลอกเก็บข้อมูลชีวมิติ รูปแบบใหม่ที่ตำรวจออกมาเตือนคือการขอให้ช่วยอ่านตัวเลขบนหน้าจอหรือพูดตามสั้น ๆ ซึ่งอาจถูกบันทึกใบหน้าและเสียงไปใช้ยืนยันตัวตนต่อโดยที่เจ้าตัวไม่รู้

ลิงก์ปลอมและเพจรับแจ้งความปลอม มีการสร้างเพจที่อ้างว่ารับแจ้งความออนไลน์ โดยนำภาพบุคคลที่มีชื่อเสียงมาใช้สร้างความน่าเชื่อถือ ทำให้ผู้เสียหายถูกหลอกซ้ำรอบสอง ปัญหานี้เป็นเหตุผลหนึ่งที่ไทยเริ่มกำหนดให้แพลตฟอร์มโซเชียลยืนยันตัวตนผู้ลงโฆษณา

วิธีสังเกตใน 10 วินาที

มีการเร่งให้ตัดสินใจทันที หรือขู่ว่าจะเสียสิทธิ์ถ้าไม่ทำตอนนี้

ขอให้เก็บเรื่องเป็นความลับ ห้ามปรึกษาใคร

ขอข้อมูลที่ไม่ควรให้ทางโทรศัพท์ เช่น รหัส OTP เลขบัตรประชาชนแบบเต็ม รหัสผ่าน หรือขอให้สแกนใบหน้า

ขอให้ติดตั้งแอปจากลิงก์ที่ส่งมาให้ แทนการดาวน์โหลดจาก App Store หรือ Google Play

ปลายสายอ้างเป็นเจ้าหน้าที่แต่ติดต่อผ่านแอปแชทแทนช่องทางราชการ

หากเข้าข่ายข้อใดข้อหนึ่ง ให้วางสายก่อน แล้วโทรกลับไปที่เบอร์กลางของหน่วยงานหรือธนาคารที่คุณหาเองจากเว็บไซต์ทางการ ไม่ใช่เบอร์ที่ปลายสายให้มา

ตั้งค่ามือถือและบัญชีให้ปลอดภัยขึ้น

เปิดการยืนยันตัวตนสองชั้นกับบัญชีสำคัญทั้งหมด โดยเฉพาะอีเมลหลัก เพราะอีเมลคือกุญแจที่ใช้รีเซ็ตรหัสผ่านบัญชีอื่น

ปิดการติดตั้งแอปจากแหล่งที่ไม่รู้จัก และตรวจสอบสิทธิ์การเข้าถึงที่ให้ไว้กับแอปเดิม โดยเฉพาะสิทธิ์การช่วยเหลือการเข้าถึงซึ่งมัลแวร์มักใช้ควบคุมเครื่อง

ตั้งวงเงินโอนต่อวันให้ต่ำเท่าที่ใช้จริง และแยกบัญชีที่ใช้จ่ายออกจากบัญชีเงินเก็บ วิธีนี้จำกัดความเสียหายได้มากที่สุดเมื่อเกิดเหตุ

เปิดการแจ้งเตือนทุกธุรกรรม เพื่อให้รู้ตัวภายในไม่กี่วินาที ความเร็วในการรู้ตัวมีผลโดยตรงต่อโอกาสอายัดเงินได้ทัน

ระวังการส่งต่อข้อมูลส่วนบุคคลโดยไม่จำเป็น องค์กรที่เก็บข้อมูลลูกค้าก็มีหน้าที่ตามกฎหมายเช่นกัน ซึ่งเราสรุปไว้ใน คู่มือ PDPA สำหรับธุรกิจ โดยมีคดีจริงที่ข้อมูลลูกค้ารั่วไปถึงเครือข่ายมิจฉาชีพมาแล้ว

ตกเป็นเหยื่อแล้ว ต้องทำอะไรตามลำดับ

1. โทรแจ้งธนาคารเพื่ออายัดบัญชีก่อนเป็นอันดับแรก ก่อนทำอย่างอื่นทั้งหมด เพราะเวลาคือตัวแปรสำคัญที่สุดในการตามเงินคืน

2. เก็บหลักฐานให้ครบ ภาพหน้าจอบทสนทนา เบอร์ที่ติดต่อมา เลขบัญชีปลายทาง สลิปการโอน และไทม์ไลน์ว่าเกิดอะไรขึ้นเมื่อไร

3. แจ้งความ โดยเลือกเพียงช่องทางเดียว ช่องทางรับแจ้งความออนไลน์อย่างเป็นทางการมีเพียงสายด่วน AOC หมายเลข 1441 ซึ่งเปิด 24 ชั่วโมง และเว็บไซต์ www.thaipoliceonline.go.th เท่านั้น หรือจะเดินทางไปสถานีตำรวจด้วยตนเองก็ได้ ข้อควรระวังคืออย่าแจ้งซ้ำซ้อนหลายช่องทาง เพราะจะทำให้คดีสับสนและล่าช้ากว่าเดิม

4. อย่าหลงเชื่อเพจที่อ้างว่ารับแจ้งความหรือรับตามเงินคืน ผู้เสียหายจำนวนมากถูกหลอกซ้ำในขั้นตอนนี้

5. เปลี่ยนรหัสผ่านและตรวจสอบอุปกรณ์ หากเคยติดตั้งแอปจากลิงก์ที่มิจฉาชีพส่งมา ควรถอนการติดตั้งและพิจารณาล้างเครื่อง

ภาพรวมสถานการณ์ในไทย

ภาครัฐเดินหน้าปราบปรามผ่านศูนย์ AOC 1441 ซึ่งเชื่อมโยงตำรวจ DSI ปปง. ธนาคารแห่งประเทศไทย และ ก.ล.ต. เข้าด้วยกันเพื่อเร่งระงับบัญชีต้องสงสัย โดยระงับบัญชีม้าไปแล้วกว่า 1 ล้านบัญชี

ฝั่งสถาบันการเงินก็ถูกยกระดับเช่นกัน ตามที่เรารายงานไว้ใน ธปท. สั่งสถาบันการเงินยกระดับการรับมือภัยไซเบอร์ และในเชิงโครงสร้าง ปัญหานี้ผูกกับเรื่องการยืนยันตัวตนและความเชื่อมั่นดิจิทัลโดยรวม ซึ่งวิเคราะห์ไว้ใน บทวิเคราะห์ความเชื่อมั่นดิจิทัล ภัยไซเบอร์ และการยืนยันตัวตน

อีกด้านหนึ่ง เครื่องมือ AI ทำให้เสียงและภาพสังเคราะห์แนบเนียนขึ้นมาก การได้ยินเสียงที่ "เหมือนคนรู้จัก" จึงไม่ใช่หลักฐานยืนยันตัวตนอีกต่อไป หากอยากเข้าใจพื้นฐานของเทคโนโลยีนี้ อ่าน ปัญญาประดิษฐ์ (AI) คือ อะไร ประกอบ

ช่วยคนในครอบครัวที่เสี่ยงที่สุด

ตกลงกันในบ้านว่าเรื่องเงินทุกเรื่องต้องปรึกษากันก่อนเสมอ ไม่ว่าปลายสายจะอ้างว่าเร่งด่วนแค่ไหน

ตั้งคำถามรหัสลับภายในครอบครัว สำหรับกรณีมีคนโทรมาอ้างเป็นญาติและขอให้โอนเงินด่วน

ช่วยผู้สูงอายุตั้งวงเงินโอนต่อวันให้ต่ำ และเปิดการแจ้งเตือนธุรกรรมให้ลูกหลานเห็นด้วย

บันทึกเบอร์ 1441 ไว้ในเครื่องของทุกคนในบ้านล่วงหน้า เพื่อไม่ต้องไปค้นหาตอนตกใจ

คำถามที่พบบ่อย

แจ้งความออนไลน์ได้ที่ไหนบ้าง สำนักงานตำรวจแห่งชาติย้ำว่ามีเพียง 2 ช่องทางเท่านั้น คือสายด่วน AOC 1441 และเว็บไซต์ www.thaipoliceonline.go.th เปิดให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง

ควรแจ้งทั้งสองช่องทางเลยไหมเพื่อความชัวร์ ไม่ควร ให้เลือกช่องทางเดียว การแจ้งซ้ำซ้อนทำให้คดีสับสนและดำเนินการช้าลง

ต้องโทรแจ้งธนาคารก่อนหรือแจ้งตำรวจก่อน แจ้งธนาคารเพื่ออายัดบัญชีก่อน แล้วจึงรวบรวมหลักฐานไปแจ้งความ

โอนเงินไปแล้วยังมีโอกาสได้คืนไหม มีโอกาส แต่ขึ้นอยู่กับความเร็วในการอายัด ยิ่งแจ้งเร็วยิ่งมีโอกาสสกัดก่อนเงินถูกโอนต่อออกไป

มิจฉาชีพรู้ชื่อและเลขบัตรประชาชนของเรา แปลว่าเป็นเจ้าหน้าที่จริงหรือไม่ ไม่ใช่ ข้อมูลเหล่านี้รั่วไหลได้จากหลายทาง การที่ปลายสายรู้ข้อมูลส่วนตัวจึงไม่ใช่เครื่องยืนยันว่าเป็นเจ้าหน้าที่

หมายเหตุ: ข้อมูลช่องทางแจ้งความและสถานการณ์ ณ วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 โปรดตรวจสอบประกาศล่าสุดจากสำนักงานตำรวจแห่งชาติอีกครั้ง