ถ้าองค์กรของคุณเก็บชื่อ เบอร์โทร อีเมล หรือข้อมูลลูกค้าไว้ไม่ว่าจะในระบบ CRM ไฟล์ Excel หรือแชทไลน์ แปลว่าคุณอยู่ภายใต้ PDPA แล้ว บทความนี้สรุปว่ากฎหมายนี้คืออะไร ใครต้องทำตาม ต้องทำอะไรบ้าง และบทลงโทษจริงที่เกิดขึ้นแล้วในไทยเป็นอย่างไร
PDPA คือ อะไร
PDPA ย่อมาจาก Personal Data Protection Act หรือ พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 เป็นกฎหมายที่กำหนดว่าองค์กรจะเก็บ ใช้ และเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลของคนได้ในกรณีใดบ้าง และเจ้าของข้อมูลมีสิทธิอะไร
กฎหมายประกาศตั้งแต่ปี 2562 แต่เลื่อนการบังคับใช้หลายครั้ง และบังคับใช้เต็มรูปแบบตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2565 โครงสร้างของกฎหมายอ้างอิงแนวทางเดียวกับ GDPR ของสหภาพยุโรป แต่มีข้อแตกต่างสำคัญคือ PDPA มีโทษอาญาติดมาด้วย ซึ่ง GDPR ไม่มี ทั้งนี้ด้านธรรมาภิบาลดิจิทัลยังเป็นจุดที่ไทยถูกประเมินว่าอ่อนที่สุด ตามผลการจัดอันดับ IMD World Digital and AI Ranking 2026
อีกจุดที่หลายองค์กรมองข้ามคือ PDPA มีผลนอกราชอาณาจักร บริษัทที่ตั้งอยู่ต่างประเทศแต่เสนอสินค้าหรือบริการให้คนในไทย หรือเฝ้าติดตามพฤติกรรมของคนในไทย ก็อยู่ภายใต้กฎหมายนี้เช่นกัน
ใครต้องปฏิบัติตาม
กฎหมายแบ่งบทบาทออกเป็นสองฝั่ง
ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล (Data Controller) คือผู้ที่ตัดสินใจว่าจะเก็บข้อมูลอะไร เพื่ออะไร เช่น ร้านค้าที่เก็บข้อมูลลูกค้า โรงพยาบาลที่เก็บประวัติคนไข้ หรือบริษัทที่เก็บข้อมูลพนักงาน
ผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล (Data Processor) คือผู้ที่ประมวลผลข้อมูลตามคำสั่งของผู้ควบคุม เช่น ผู้ให้บริการระบบคลาวด์ เอเจนซีที่ยิงโฆษณา หรือบริษัทพัฒนาซอฟต์แวร์ที่ดูแลระบบให้
ประเด็นที่ต้องเน้นคือ การจ้างบุคคลภายนอกไม่ได้โอนความรับผิดออกไปด้วย ในการบังคับใช้จริงที่ผ่านมา PDPC ลงโทษทั้งหน่วยงานเจ้าของข้อมูลและผู้พัฒนาระบบพร้อมกันในคดีเดียวกัน
ข้อมูลส่วนบุคคล กับ ข้อมูลอ่อนไหว ต่างกันอย่างไร
ข้อมูลส่วนบุคคล คือข้อมูลที่ระบุตัวบุคคลได้ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม เช่น ชื่อ-นามสกุล เลขบัตรประชาชน เบอร์โทร อีเมล ที่อยู่ IP address หรือข้อมูลตำแหน่งที่ตั้ง
ข้อมูลอ่อนไหว (Sensitive Data) เป็นกลุ่มที่กฎหมายคุ้มครองเข้มกว่า ได้แก่ เชื้อชาติ ความคิดเห็นทางการเมือง ความเชื่อทางศาสนา พฤติกรรมทางเพศ ประวัติอาชญากรรม ข้อมูลสุขภาพ ความพิการ ข้อมูลสหภาพแรงงาน ข้อมูลพันธุกรรม และข้อมูลชีวภาพเช่นลายนิ้วมือหรือการสแกนใบหน้า
ข้อมูลอ่อนไหวโดยหลักต้องขอความยินยอมโดยชัดแจ้ง และการฝ่าฝืนมีทั้งค่าปรับที่สูงกว่าและโทษอาญา องค์กรที่ใช้ระบบสแกนใบหน้าหรือลายนิ้วมือสำหรับลงเวลาทำงานจึงต้องทบทวนเป็นพิเศษ
ฐานทางกฎหมาย: ไม่ใช่ทุกอย่างต้องขอความยินยอม
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดคือคิดว่า PDPA แปลว่า "ต้องขอ consent ทุกเรื่อง" ความจริงแล้วความยินยอมเป็นเพียงหนึ่งในฐานทางกฎหมาย และมักเป็นฐานที่เปราะบางที่สุดเพราะถอนได้ตลอดเวลา
ฐานอื่นที่ใช้ได้ เช่น การปฏิบัติตามสัญญา (ส่งของให้ลูกค้าที่สั่งซื้อ) การปฏิบัติตามกฎหมาย (ส่งข้อมูลภาษี) ประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมาย (การรักษาความปลอดภัยของระบบ) การป้องกันอันตรายต่อชีวิต และภารกิจของรัฐ
สิ่งที่องค์กรควรทำคือระบุให้ชัดว่ากิจกรรมแต่ละอย่างใช้ฐานใด แทนการขอความยินยอมพร่ำเพรื่อ เพราะถ้าผู้ใช้ถอนความยินยอมแล้วธุรกิจยังต้องใช้ข้อมูลนั้นต่อ จะกลายเป็นปัญหาทันที
สิทธิของเจ้าของข้อมูล
เจ้าของข้อมูลมีสิทธิขอเข้าถึงและขอสำเนาข้อมูลของตน ขอแก้ไขให้ถูกต้อง ขอลบหรือทำลาย ขอให้ระงับการใช้ ขอคัดค้านการประมวลผล ขอให้โอนย้ายข้อมูล และถอนความยินยอม
เมื่อมีคำขอเข้ามา องค์กรต้องตอบภายใน 30 วัน การไม่ตอบคำขอภายในกรอบเวลาเป็นหนึ่งในประเด็นที่ PDPC หยิบมาตรวจสอบจริง องค์กรจึงควรมีช่องทางรับคำขอที่ชัดเจนและมีผู้รับผิดชอบที่ระบุตัวได้
หน้าที่ขององค์กร: 5 อย่างที่ต้องมี
1. ประกาศความเป็นส่วนตัว (Privacy Notice) ภาษาไทย บอกว่าเก็บข้อมูลอะไร เพื่ออะไร ใช้ฐานใด เก็บนานแค่ไหน ส่งต่อให้ใคร และติดต่อใครได้
2. บันทึกรายการประมวลผล (ROP) ทำบัญชีว่าองค์กรมีข้อมูลอะไรอยู่ที่ไหนบ้าง นี่เป็นงานที่ควรทำก่อนอย่างอื่น เพราะถ้าไม่รู้ว่ามีข้อมูลอะไร ก็ป้องกันไม่ได้
3. เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO) จำเป็นสำหรับองค์กรที่ประมวลผลข้อมูลจำนวนมากเป็นกิจกรรมหลัก หรือประมวลผลข้อมูลอ่อนไหว การไม่แต่งตั้ง DPO ทั้งที่เข้าเงื่อนไขเป็นเหตุผลหนึ่งของค่าปรับก้อนใหญ่ที่สุดที่เคยออกมา
4. มาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัย ทั้งเชิงเทคนิคและเชิงองค์กร รวมถึงการกำกับดูแลผู้ให้บริการภายนอก ประเด็นนี้เชื่อมโดยตรงกับสถานการณ์ภัยไซเบอร์ในไทย ซึ่งเราวิเคราะห์ไว้ใน บทวิเคราะห์ความเชื่อมั่นดิจิทัลและการยืนยันตัวตน และสอดคล้องกับทิศทางที่ ธปท. สั่งสถาบันการเงินยกระดับการรับมือภัยไซเบอร์
5. กระบวนการแจ้งเหตุละเมิด เมื่อเกิดเหตุข้อมูลรั่วไหล ต้องแจ้ง PDPC ภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุ และหากเหตุนั้นมีความเสี่ยงสูงต่อเจ้าของข้อมูล ต้องแจ้งเจ้าของข้อมูลด้วย
บทลงโทษ
โทษปรับทางปกครอง แบ่งเป็นสามระดับตามความร้ายแรง สูงสุด 1 ล้านบาท 3 ล้านบาท และ 5 ล้านบาทต่อการกระทำความผิด
โทษอาญา การนำข้อมูลอ่อนไหวไปใช้หรือเปิดเผยโดยมิชอบจนทำให้ผู้อื่นเสียหาย มีโทษจำคุกสูงสุด 6 เดือน และ/หรือปรับสูงสุด 500,000 บาท ถ้ากระทำเพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้ โทษเพิ่มเป็นจำคุกสูงสุด 1 ปี และ/หรือปรับสูงสุด 1 ล้านบาท
ความรับผิดทางแพ่ง เจ้าของข้อมูลฟ้องเรียกค่าเสียหายได้ และศาลสั่งค่าสินไหมเพื่อการลงโทษเพิ่มได้
นอกจากนี้ พ.ร.ก. มาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ซึ่งมีผลตั้งแต่เดือนเมษายน 2568 ยังเพิ่มโทษอาญาสำหรับการนำข้อมูลส่วนบุคคลไปใช้ในทางมิชอบอีกชั้นหนึ่ง
บทเรียนจากการบังคับใช้จริง
ช่วงแรกหลังกฎหมายมีผล PDPC เน้นการสร้างความเข้าใจมากกว่าการลงโทษ แต่สถานการณ์เปลี่ยนไปแล้ว
ค่าปรับก้อนแรกออกในปี 2567 มูลค่า 7 ล้านบาท กับบริษัทค้าปลีกสินค้าไอทีที่ไม่มี DPO และไม่แจ้งเหตุข้อมูลรั่วไหล ต่อมาในวันที่ 1 สิงหาคม 2568 PDPC ประกาศค่าปรับทางปกครอง 8 รายการใน 5 คดีพร้อมกันในวันเดียว ครอบคลุมทั้งหน่วยงานรัฐและเอกชน และนับสะสมถึงปี 2569 ค่าปรับรวมอยู่ที่ราว 21.5 ล้านบาท โดยมีเรื่องร้องเรียนสะสม 2,672 เรื่อง ณ เดือนมกราคม 2569
รูปแบบความผิดที่ซ้ำกันมีไม่กี่อย่าง คือ ไม่แต่งตั้ง DPO ทั้งที่เข้าเงื่อนไข ไม่แจ้งเหตุละเมิดภายในกำหนด มาตรการความปลอดภัยไม่เพียงพอ และไม่กำกับดูแลผู้ให้บริการภายนอก มีคดีที่ข้อมูลลูกค้ารั่วไปถึงเครือข่ายแก๊งคอลเซ็นเตอร์ ซึ่ง PDPC ให้น้ำหนักกับความเสียหายที่เกิดกับเจ้าของข้อมูลจริงเป็นพิเศษ
PDPC ยังประกาศว่าอุตสาหกรรมที่เป็นเป้าหมายการตรวจสอบในปี 2569 ได้แก่ อีคอมเมิร์ซ สาธารณสุข โทรคมนาคม และบริการภาครัฐ ทิศทางนี้สอดคล้องกับการยกระดับกฎกติกาดิจิทัลด้านอื่นของไทย เช่น การกำหนดให้แพลตฟอร์มโซเชียลยืนยันตัวตนผู้ลงโฆษณา
PDPA กับการใช้ AI ในองค์กร
เมื่อองค์กรเริ่มนำเครื่องมือ AI มาใช้กับข้อมูลลูกค้า โจทย์ PDPA จะกลับมาทันที เพราะการส่งข้อมูลส่วนบุคคลเข้าไปในบริการภายนอกถือเป็นการเปิดเผยข้อมูล ต้องมีฐานทางกฎหมายรองรับและต้องพิจารณาเรื่องการส่งข้อมูลข้ามพรมแดนด้วย
หากยังไม่คุ้นกับพื้นฐานของเทคโนโลยีนี้ อ่าน ปัญญาประดิษฐ์ (AI) คือ อะไร ฉบับเข้าใจง่าย ประกอบ และสำหรับทิศทางกำกับดูแล AI ของไทยซึ่งยังอยู่ระหว่างจัดทำ อ่านได้ที่ บทวิเคราะห์ร่างกฎหมาย AI ของไทยและช่องว่างธรรมาภิบาล
เช็กลิสต์เริ่มต้นสำหรับองค์กร
ทำบัญชีข้อมูลที่มีอยู่ทั้งหมดก่อน ว่าเก็บอะไร อยู่ที่ไหน ใครเข้าถึงได้ และเก็บไว้นานแค่ไหน
ระบุฐานทางกฎหมายของแต่ละกิจกรรม แล้วปรับประกาศความเป็นส่วนตัวให้ตรงกับความเป็นจริง
ตรวจสอบว่าเข้าเงื่อนไขต้องมี DPO หรือไม่ และถ้าใช่ ให้แต่งตั้งพร้อมแจ้งช่องทางติดต่อให้สาธารณะทราบ
ทบทวนสัญญากับผู้ให้บริการภายนอกให้มีข้อตกลงการประมวลผลข้อมูล และกำหนดหน้าที่แจ้งเหตุกลับมาที่องค์กรให้ทันกรอบ 72 ชั่วโมง
ซ้อมกระบวนการรับมือเหตุละเมิดอย่างน้อยปีละครั้ง และกำหนดผู้รับผิดชอบที่ชัดเจน
คำถามที่พบบ่อย
ธุรกิจขนาดเล็กต้องทำตาม PDPA ด้วยหรือไม่ ต้องทำ กฎหมายไม่ได้ยกเว้นตามขนาดองค์กร ข้อยกเว้นมีเฉพาะการเก็บข้อมูลเพื่อประโยชน์ส่วนตัวหรือกิจกรรมในครอบครัวเท่านั้น
เก็บข้อมูลลูกค้าไว้ในไลน์หรือ Excel ถือว่าเข้าข่ายไหม เข้าข่าย กฎหมายดูที่ข้อมูลและการใช้งาน ไม่ได้ดูว่าเก็บไว้ในระบบแบบไหน
ต้องมี DPO ทุกองค์กรหรือไม่ ไม่ทุกองค์กร แต่จำเป็นเมื่อการประมวลผลข้อมูลจำนวนมากเป็นกิจกรรมหลัก หรือมีการประมวลผลข้อมูลอ่อนไหว หากไม่แน่ใจควรประเมินและบันทึกเหตุผลไว้
ข้อมูลรั่วไหลแล้วต้องทำอย่างไร แจ้ง PDPC ภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุ และแจ้งเจ้าของข้อมูลหากมีความเสี่ยงสูง พร้อมบันทึกไทม์ไลน์และมาตรการที่ดำเนินการไว้เป็นหลักฐาน
บริษัทต่างชาติที่ไม่มีสำนักงานในไทยต้องทำตามหรือไม่ ต้องทำ หากเสนอสินค้าหรือบริการให้คนในไทย หรือเฝ้าติดตามพฤติกรรมของคนในไทย
หมายเหตุ: บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย องค์กรควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายสำหรับกรณีของตนเอง ข้อมูล ณ วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569







